Website onderhoud checklist: de maand-, kwartaal- en jaarronde

Websites & Webshops8 min lezenDoor Gijs Broekstra

De meeste websites gaan niet kapot met een knal. Ze zakken weg: een plugin die drie versies achterloopt, een formulier dat sinds de mailwijziging niets meer verstuurt, foto's van vier megabyte op de homepage, een certificaat dat over elf dagen verloopt. Stuk voor stuk kleine dingen, en precies daarom staan ze nooit bovenaan je lijst. Een vast ritme lost dat op. Hieronder staat website onderhoud uitgesplitst in drie rondes, met per ronde wat je nakijkt, waar je op let en wanneer je moet ingrijpen.

Waarom onderhoud geruisloos misgaat

Een website heeft bijna geen alarm. Als je server uitvalt, krijg je geen telefoontje. Als je contactformulier stopt met mailen, verschijnt er geen foutmelding: het formulier zegt netjes "bedankt voor je bericht" en gooit het daarna weg. Als je site in drie maanden twee seconden trager is geworden, ziet niemand dat, behalve de bezoekers die wegklikken voordat ze iets zien.

Dat is het hele probleem met website onderhoud: de signalen die je zou willen hebben, komen niet. Je merkt het pas aan iets anders: minder aanvragen, een klant die belt dat de site "raar doet", een browser die je bezoekers waarschuwt. Daarom werkt een vast ritme beter dan oplettendheid. Je kijkt niet omdat er iets mis lijkt, je kijkt omdat het de eerste maandag van de maand is.

Een website meldt zelden dat ze kapot is. Ze wordt stiller, en dat lijkt een tijdje op rustige maanden.

De maandronde: twintig minuten

Dit is de ronde die er het meest toe doet, omdat bijna alle echte ellende hier begint. Zet hem op een vaste dag in je agenda en houd hem kort.

CheckWaar je op letTijd
Updates draaienEerst back-up, dan bijwerken, daarna de site echt bekijken5–15 min
Contactformulier testenZelf een bericht sturen en controleren of hij aankomt2 min
Back-up gedraaid?Niet of hij aan staat, maar of er vannacht echt een bestand bij kwam2 min
Site op je telefoonHomepage, één dienstpagina, contact: staat alles nog goed3 min
Foutmeldingen scannenServerlog of het dashboard van je host, alleen de rode regels3 min

Updates: de volgorde is het halve werk

Draai nooit een update zonder dat er een verse back-up klaarstaat, en werk niet alles tegelijk bij als je weet dat er een gevoelige plugin tussen zit. De volgorde die zelden misgaat: back-up maken, de kernsoftware bijwerken, dan de plugins of modules, dan het thema. En daarna de belangrijkste drie pagina's met je eigen ogen bekijken, en niet alleen de homepage, want die breekt het minst vaak.

Het formulier: de stilste storing die er is

Van alle checks is dit degene die het vaakst iets oplevert. Formulieren breken door dingen die niets met het formulier te maken hebben: een gewijzigd mailadres, een nieuwe spamfilterregel, een verlopen sleutel van je mailprovider, een plugin-update. Stuur elke maand één testbericht met de datum erin. Komt hij niet binnen, dan weet je dat het hooguit een maand speelt in plaats van een half jaar.

De kwartaalronde: een uur

Vier keer per jaar kijk je naar de dingen die langzaam verslechteren. Niets hiervan is dringend, en alles hiervan kost je klanten als het een jaar blijft liggen.

  • Snelheid. Meet de homepage én één pagina die bezoekers echt binnenkomen via Google. Let vooral op te zwaar geüploade foto's: dat is veruit de meest voorkomende oorzaak, en de makkelijkste om te verhelpen.
  • Kapotte links. Interne links naar verwijderde pagina's en externe links naar partners die van site veranderd zijn. Een gratis linkchecker doet dit in een paar minuten.
  • Verouderde teksten. Prijzen, openingstijden, teamleden die er niet meer werken, een actie van vorig jaar die nog op de homepage staat. Dit is geen techniek, maar het kost wel vertrouwen.
  • Zoekresultaten. Kijk in Search Console op welke zoekwoorden je binnenkomt en welke pagina's zijn weggezakt. Eén pagina die in drie maanden halveert, vertelt je meestal iets.
  • Gebruikers en toegang. Wie heeft er nog een account met beheerrechten? Oud-medewerkers, een bureau van twee jaar geleden, een stagiair. Weghalen wat niet meer nodig is.
  • Juridische basispagina's. Cookiemelding, privacyverklaring en voorwaarden: kloppen ze nog met wat je site daadwerkelijk doet, inclusief de tools die er sindsdien bij zijn gekomen?

Een uur per kwartaal is genoeg zolang je het echt doet. De valkuil is dat deze ronde als eerste sneuvelt, omdat er nooit iets van ontploft. Plan hem daarom samen met iets anders dat per kwartaal terugkomt, zoals je btw-aangifte.

De jaarronde: een halve dag

Eén keer per jaar kijk je naar de fundamenten. Dit zijn de dingen die zelden veranderen, en die je bedrijf stilleggen op de dag dat ze dat wel doen.

  1. Domein en certificaat. Wanneer verloopt je domeinnaam, staat automatische verlenging aan, en staat hij op een mailadres dat nog bestaat? Hetzelfde voor je SSL-certificaat. Een domein dat verloopt omdat de herinnering naar een oud-medewerker ging, is een klassieker.
  2. Hosting en onderliggende versies. Draait je site nog op een ondersteunde versie van de serversoftware? Verouderde versies krijgen op enig moment geen beveiligingsupdates meer, en dan is "het werkt toch gewoon" precies het probleem.
  3. De back-uptest. Zet een back-up daadwerkelijk terug, op een testomgeving. Hier komt vaker iets uit dan mensen denken.
  4. Toegang en eigendom. Staan domein, hosting, code en analytics op jouw naam en in jouw account? Dit controleer je als het rustig is, niet tijdens een ruzie met een leverancier.
  5. Content en structuur. Welke pagina's leveren niets op, welke onderwerpen missen, en klopt je menu nog met wat je bedrijf nu doet?
  6. Beveiliging. Tweestapsverificatie op alle beheeraccounts, wachtwoorden die nergens anders gebruikt worden, en een snelle blik op wie er allemaal kan inloggen.

De back-uptest die bijna niemand doet

Vrijwel elke site heeft back-ups. Veel minder sites hebben back-ups waarvan iemand ooit heeft gecontroleerd dat ze terug te zetten zijn. Het verschil merk je precies één keer, en dan op het slechtst denkbare moment. De test is simpel: pak de nieuwste back-up, zet hem terug op een testomgeving, en kijk of de site draait inclusief database, foto's en instellingen. Lukt dat niet binnen een uur, dan heb je geen back-up maar een bestand.

Vijf dingen die je nooit handmatig moet doen

Een checklist werkt alleen als hij kort blijft. Alles wat een computer betrouwbaarder doet dan jij, hoort niet op die lijst te staan.

  • Back-ups. Automatisch, dagelijks, en opgeslagen buiten de server waar de site op draait. Een back-up op dezelfde server is geen back-up.
  • Uptime-monitoring. Een dienst die elke paar minuten je site opvraagt en je mailt als hij eruit ligt. Hiermee hoor jij het, in plaats van je klant.
  • Certificaatvernieuwing. SSL hoort zichzelf te vernieuwen. Moet jij dat jaarlijks met de hand doen, dan is dat een storing die op de kalender staat.
  • Updatemeldingen. Laat je systeem mailen wanneer er een beveiligingsupdate klaarstaat, zodat je tussen de maandrondes door niet maandenlang achterloopt op iets kritieks.
  • Een formulier-kanarie. Een automatisch testbericht dat periodiek door je eigen formulier gaat, zodat een stille storing binnen dagen opvalt in plaats van per toeval.

Wat overblijft op je handmatige lijst zijn de dingen waar een oordeel bij hoort: ziet de site er nog goed uit, klopt de tekst nog, is deze pagina nog waar hij over gaat.

Zes signalen dat je achterloopt

  • Je weet niet wanneer er voor het laatst een update is gedraaid.
  • Je krijgt "het is wat rustiger" niet verklaard uit je agenda, je markt of het seizoen.
  • Er staat ergens nog een pagina met een jaartal dat voorbij is.
  • Je logt in op het beheerpaneel en ziet een getal met updates dat je liever niet aanklikt.
  • Niemand kan in één zin zeggen waar de back-ups staan.
  • Je site voelt op je telefoon trager dan die van je concurrent.

Eén signaal is normaal. Drie of meer betekent meestal dat onderhoud niet ergens anders ligt, maar nergens.

Zelf doen of laten doen

De maandronde van twintig minuten is goed zelf te doen, mits je hem vastzet in je agenda en de back-up echt vóór de update draait. De kwartaalronde kan ook, maar is de eerste die sneuvelt zodra het druk wordt. De jaarronde vraagt iets meer techniek, vooral de back-uptest en de versiecontrole.

Wil je weten wat die uren je kosten en wanneer uitbesteden goedkoper uitpakt dan zelf doen of iemand in dienst nemen, dan staat die rekensom in website onderhoud: wat het je aan tijd en geld kost. Zoek je iemand die de rondes overneemt, dan doet VibeCodex dat vanaf een vast bedrag per maand: zie onderhoud en beheer. En bouw je nog aan een nieuwe site, dan is dit het moment om onderhoud mee te nemen in de keuze. Daarover gaat wat een website laten maken kost.

Het ritme op één rij

RondeHoe vaakTijdKern
Maandronde12× per jaar20 minutenUpdates, formulier, back-up, snelle blik
Kwartaalronde4× per jaar1 uurSnelheid, links, teksten, toegang, vindbaarheid
Jaarronde1× per jaarHalve dagDomein, certificaat, versies, back-uptest, eigendom
AutomatischDoorlopendEenmalig instellenBack-ups, monitoring, SSL, meldingen, formulier-kanarie

Bij elkaar is dat ongeveer twaalf uur per jaar aan handwerk voor een normale bedrijfswebsite. Dat is minder dan de meeste mensen denken, en het is vooral veel minder dan de ene keer dat je een gehackte site moet opruimen of drie maanden aanvragen bent misgelopen zonder het te weten.

Veelgestelde vragen

Hoe vaak moet ik mijn website onderhouden?
Werk met drie rondes. Maandelijks ongeveer twintig minuten: updates draaien na een verse back-up, je contactformulier testen, controleren of de back-up van vannacht er echt is, en de site op je telefoon bekijken. Per kwartaal ongeveer een uur voor snelheid, kapotte links, verouderde teksten, toegangsrechten en je zoekresultaten. Eén keer per jaar een halve dag voor domein, certificaat, softwareversies, eigendom en een echte back-uptest.
Wat moet ik maandelijks aan mijn website controleren?
Vier dingen: updates van kernsoftware, plugins en thema (altijd met een verse back-up ervoor), een testbericht door je eigen contactformulier, of de automatische back-up van die nacht daadwerkelijk is aangemaakt, en een korte blik op de homepage, één dienstpagina en de contactpagina op een telefoon. Scan daarna even de foutmeldingen in het dashboard van je host.
Hoe weet ik of mijn contactformulier nog werkt?
Door hem zelf te gebruiken. Stuur een testbericht met de datum in de tekst en controleer of het in de juiste mailbox aankomt, inclusief de spammap. Formulieren breken geruisloos: er volgt geen foutmelding, de bezoeker krijgt netjes een bevestiging te zien en het bericht verdwijnt. Wil je het niet onthouden, laat dan periodiek een automatisch testbericht door het formulier lopen.
Hoe test ik of mijn back-up werkt?
Zet hem terug op een testomgeving, niet op je live site. Controleer daarna of de site draait met database, afbeeldingen en instellingen erbij, en of de laatste wijzigingen erin zitten. Lukt dat niet binnen een uur, dan is je back-up in de praktijk onbruikbaar. Doe deze test minstens één keer per jaar, en in ieder geval nadat je van hosting of back-upsoftware bent gewisseld.
Wat kan ik automatiseren en wat moet ik zelf doen?
Automatiseer back-ups (dagelijks, opgeslagen buiten de webserver), uptime-monitoring, het vernieuwen van je SSL-certificaat, meldingen bij beveiligingsupdates en een periodiek testbericht door je formulier. Zelf doe je alles waar een oordeel bij hoort: kloppen de teksten en prijzen nog, ziet de site er goed uit op een telefoon, is deze pagina nog waar hij over gaat, en wie heeft er nog toegang die dat niet meer nodig heeft.
Is deze checklist ook bruikbaar voor een webshop?
Ja, met drie toevoegingen. Test maandelijks ook een complete bestelling inclusief betaling en bevestigingsmail, controleer of de koppeling met je voorraad of boekhouding nog draait, en kijk per kwartaal naar producten die niet meer leverbaar zijn maar nog wel vindbaar zijn in Google. Bij een webshop is de stille storing duurder, omdat er omzet aan hangt in plaats van aanvragen.

Liever dat iemand anders de rondes doet?

Stuur kort wat je site is en wat er nu blijft liggen. Je hoort wat er aan achterstand ligt, wat er maandelijks nodig is en wat dat kost, zonder dat je ergens aan vastzit.